Αν ήσουν εσύ στη θέση του; – Το μάθημα που κανένα σχολικό βιβλίο δεν μπορεί να διδάξει

Γιατί πριν μάθουμε στα παιδιά να μιλούν ξένες γλώσσες, οφείλουμε να τους μάθουμε τη γλώσσα του σεβασμού, της ενσυναίσθησης και της ανθρωπιάς.

Γράφει η Δέσποινα Γριβάκη
Ιδιοκτήτρια & Διευθύντρια Σπουδών του D. Grivaki Language Center

Υπάρχουν στιγμές στην εκπαιδευτική μας πορεία που μας υπενθυμίζουν με τον πιο δυνατό τρόπο γιατί επιλέξαμε να γίνουμε εκπαιδευτικοί. Στιγμές που μας αναγκάζουν να αφήσουμε για λίγο στην άκρη τα βιβλία, την ύλη, τις εξετάσεις και τους βαθμούς και να ασχοληθούμε με κάτι πολύ σημαντικότερο: τον άνθρωπο που μεγαλώνει μπροστά στα μάτια μας.

Μια τέτοια στιγμή έζησα πρόσφατα στο σχολείο μου. Ένα περιστατικό που με στενοχώρησε βαθιά, με προβλημάτισε και μου υπενθύμισε πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη που έχουμε απέναντι στα παιδιά που μας εμπιστεύονται καθημερινά οι οικογένειές τους.

Ένας μαθητής μας, ένα παιδί που αντιμετωπίζει δυσκολία στη ροή της ομιλίας του, έγινε αποδέκτης κοροϊδίας από συμμαθητές του μέσα στην τάξη. Ο λόγος; Το γεγονός ότι τραυλίζει. Ότι κάποιες φορές χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσει μια πρόταση. Ότι οι λέξεις του δεν βγαίνουν πάντα με την ευκολία που βγαίνουν από το στόμα των άλλων. Και κάποιοι θεώρησαν πως αυτό είναι αστείο.

Για μένα, όμως, δεν ήταν καθόλου αστείο.

Γιατί πίσω από ένα τέτοιο γέλιο μπορεί να κρύβεται ένας φόβος που θα ακολουθεί ένα παιδί για χρόνια. Ο φόβος να σηκώσει το χέρι του, να απαντήσει σε μια ερώτηση, να συμμετάσχει σε μια συζήτηση, να εκφράσει τη γνώμη του. Ο φόβος, τελικά, να είναι ο εαυτός του. Και κανένα παιδί δεν πρέπει να μεγαλώνει πιστεύοντας ότι η φωνή του είναι λόγος για να ντρέπεται.

Αποφάσισα να παρέμβω άμεσα. Όχι απλώς για να κάνω μια παρατήρηση ή να επιβάλω μια συνέπεια, αλλά γιατί ήθελα τα παιδιά να καταλάβουν πραγματικά τι είχε συμβεί. Να σκεφτούν, να προβληματιστούν, να αισθανθούν. Να μπουν, έστω και για λίγα λεπτά, στη θέση ενός άλλου ανθρώπου. Έτσι, έγραψα ένα προσωπικό μήνυμα προς τους μαθητές μου, το οποίο ξεκινούσε με μια ερώτηση:

«Αν αύριο φοβόσουν να μιλήσεις μέσα στην τάξη επειδή κάποιος θα γελούσε μαζί σου, τι θα ήθελες να κάνουν οι συμμαθητές σου;»

Τους ζήτησα να φανταστούν ότι γνωρίζουν την απάντηση σε μια ερώτηση, ότι έχουν κάτι όμορφο να μοιραστούν, ότι θέλουν να συμμετάσχουν στο μάθημα, αλλά δυσκολεύονται να εκφραστούν. Και την ώρα που προσπαθούν, ακούγονται γέλια. Όχι επειδή είπαν κάτι αστείο, αλλά επειδή κάποιος αποφάσισε να γελάσει με τον τρόπο που μιλούν. Πώς θα ένιωθαν; Θα τολμούσαν να ξαναμιλήσουν; Ή μήπως την επόμενη φορά θα επέλεγαν τη σιωπή;

Και τότε γεννιέται ένα ερώτημα που θεωρώ ότι πρέπει να μας απασχολήσει όλους: Πόσες παιδικές φωνές έχουν σωπάσει, όχι επειδή δεν είχαν τίποτα να πουν, αλλά επειδή κάποιος τις έκανε να φοβηθούν;

Ο τραυλισμός είναι μια δυσκολία στη ροή της ομιλίας. Δεν αποτελεί ένδειξη μειωμένης νοημοσύνης, έλλειψης γνώσεων ή περιορισμένων ικανοτήτων. Ένα παιδί που τραυλίζει μπορεί να έχει εξαιρετικές ιδέες, πλούσια φαντασία, υψηλή αντίληψη και πολλά να προσφέρει στην τάξη του. Απλώς, ορισμένες φορές, χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να εκφράσει όσα σκέφτεται. Και αυτός ο χρόνος δεν είναι χάρη που του κάνουμε. Είναι δικαίωμά του.

Δεν χρειάζεται να ολοκληρώνουμε τις προτάσεις του, να το πιέζουμε να μιλήσει γρηγορότερα ή να το αντιμετωπίζουμε με οίκτο. Χρειάζεται να το ακούμε με υπομονή, φυσικότητα και σεβασμό. Να του δίνουμε τον χώρο που δικαιούται. Να του δείχνουμε ότι αυτό που έχει να πει είναι σημαντικό, ανεξάρτητα από το πόσο χρόνο θα χρειαστεί για να το εκφράσει. Γιατί η αξία των σκέψεων ενός ανθρώπου δεν μετριέται από την ταχύτητα με την οποία τις διατυπώνει.

Συχνά ακούμε παιδιά να λένε «ένα αστείο κάναμε», «δεν το εννοούσαμε», «για πλάκα το είπαμε». Όμως, η πρόθεση δεν ακυρώνει πάντοτε το αποτέλεσμα. Κάτι που για ένα παιδί μοιάζει με μια ασήμαντη στιγμή μπορεί για ένα άλλο να αποτελέσει μια βαθιά πληγωτική εμπειρία. Ένα γέλιο που διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να αφήσει ένα συναισθηματικό αποτύπωμα που θα χρειαστεί πολύ περισσότερο χρόνο για να ξεθωριάσει.

Η επαναλαμβανόμενη κοροϊδία, η μίμηση, τα προσβλητικά σχόλια και ο κοινωνικός αποκλεισμός μπορούν να αποτελέσουν μορφές σχολικού εκφοβισμού. Ακόμη όμως και ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν πρέπει να υποτιμάται. Κάθε φορά που ένα παιδί αισθάνεται ότι γελοιοποιείται μπροστά στους συμμαθητές του, η αυτοπεποίθησή του μπορεί να κλονιστεί. Και η αυτοπεποίθηση είναι ένα από τα πολυτιμότερα εφόδια που μπορούμε να προσφέρουμε σε έναν νέο άνθρωπο.

Ένα παιδί που φοβάται να εκτεθεί δεν μπορεί να μάθει ελεύθερα. Ένα παιδί που φοβάται το λάθος δυσκολεύεται να πειραματιστεί, να δοκιμάσει, να ανακαλύψει τις δυνατότητές του. Και ένα σχολείο στο οποίο ένας μαθητής φοβάται να μιλήσει δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά ασφαλές μαθησιακό περιβάλλον.

Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρώ ότι η αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια απλή σύσταση. Χρειάζεται ουσιαστική παιδαγωγική παρέμβαση, συζήτηση, καλλιέργεια ενσυναίσθησης και σταθερή υπενθύμιση των αξιών που οφείλουν να διέπουν τη σχολική κοινότητα.

Στο μήνυμα που απηύθυνα στους μαθητές μου, θέλησα να τους εξηγήσω ότι δεν αρκεί απλώς να μη συμμετέχουν στην κοροϊδία. Χρειάζεται να έχουν και το θάρρος να τη σταματούν. Γιατί όταν ένα παιδί γίνεται στόχος, υπάρχουν εκείνοι που γελούν, αλλά υπάρχουν και εκείνοι που παρακολουθούν σιωπηλοί. Παιδιά που ίσως καταλαβαίνουν ότι κάτι δεν είναι σωστό, αλλά διστάζουν να αντιδράσουν, επειδή φοβούνται μήπως γίνουν τα ίδια οι επόμενοι στόχοι.

Θέλω, λοιπόν, οι μαθητές μου να γνωρίζουν ότι η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στην επιβολή, στην ειρωνεία ή στην ανάγκη να γίνουμε αποδεκτοί από την ομάδα με κάθε κόστος. Η πραγματική δύναμη βρίσκεται στο θάρρος να υπερασπιστούμε κάποιον που αδικείται. Στην ικανότητα να πούμε «σταμάτα, δεν είναι αστείο». Στην ευγένεια να πούμε «πάρε τον χρόνο σου, σε ακούμε». Στην απόφαση να σταθούμε δίπλα σε έναν συμμαθητή μας όταν αισθάνεται μόνος.

Δεν χρειάζεται να είσαι ο πιο δυνατός μαθητής της τάξης για να κάνεις τη διαφορά. Μερικές φορές αρκεί να είσαι εκείνος που δεν γελάει. Εκείνος που περιμένει. Εκείνος που βοηθάει. Εκείνος που υπερασπίζεται. Εκείνος που κάνει ένα άλλο παιδί να αισθάνεται ότι ανήκει.

Έπειτα από περισσότερα από είκοσι χρόνια στον χώρο της εκπαίδευσης, έχω την πεποίθηση ότι η ουσία της παιδαγωγικής μας αποστολής ξεπερνά κατά πολύ τη μετάδοση γνώσεων. Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια έχω δει μαθητές να εξελίσσονται, να αποκτούν πτυχία, να πετυχαίνουν τους στόχους τους και να ανοίγουν νέους δρόμους στη ζωή τους. Και φυσικά αισθάνομαι υπερηφάνεια για κάθε τους επιτυχία. Ωστόσο, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι η μεγαλύτερη επιτυχία μας δεν αποτυπώνεται πάντοτε σε ένα πιστοποιητικό γλωσσομάθειας ή σε έναν εξαιρετικό βαθμό.

Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο ένας μαθητής αντιμετωπίζει τον συνάνθρωπό του.

Δεν αρκεί να διδάσκουμε σωστή γραμματική, πλούσιο λεξιλόγιο και άριστη προφορά. Δεν αρκεί να προετοιμάζουμε τους μαθητές μας για εξετάσεις. Οφείλουμε να τους προετοιμάζουμε και για τη ζωή. Να τους διδάσκουμε να σέβονται τη διαφορετικότητα, να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα των άλλων, να κατανοούν ότι κάθε άνθρωπος κουβαλά τη δική του ιστορία, τις δικές του δυσκολίες και τις δικές του ανασφάλειες. Να τους βοηθάμε να αντιληφθούν ότι η ευγένεια δεν είναι αδυναμία, αλλά δύναμη χαρακτήρα, και ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς μια όμορφη λέξη, αλλά μια στάση ζωής.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν είναι να παρατηρεί παθητικά τέτοια περιστατικά. Είναι να παρεμβαίνει, να προστατεύει το παιδί που πληγώνεται, να θέτει σαφή όρια και να βοηθά εκείνους που συμπεριφέρθηκαν λανθασμένα να κατανοήσουν τις συνέπειες των πράξεών τους. Χωρίς δημόσια διαπόμπευση, χωρίς να στιγματίζουμε κανένα παιδί, αλλά και χωρίς να επιτρέπουμε η προσβολή να παρουσιάζεται ως αθώο αστείο.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο ρόλος της οικογένειας. Θα ήθελα, λοιπόν, να απευθυνθώ και στους γονείς, γιατί η ενσυναίσθηση δεν καλλιεργείται αποκλειστικά μέσα στη σχολική αίθουσα. Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερα από όσα νομίζουμε. Παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τους άλλους, τον τρόπο με τον οποίο σχολιάζουμε την εμφάνιση, τις δυσκολίες ή τις ιδιαιτερότητες ενός ανθρώπου. Παρατηρούν αν γελάμε εις βάρος κάποιου, αν υποτιμούμε, αν ειρωνευόμαστε. Και πολλές φορές αναπαράγουν αυτές τις συμπεριφορές χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως τη βαρύτητά τους.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, στα παιδιά μας για τον σεβασμό. Ας τα ρωτήσουμε όχι μόνο τι βαθμό πήραν σήμερα, αλλά και αν βοήθησαν κάποιον. Αν είδαν ένα παιδί να μένει μόνο του. Αν υπερασπίστηκαν έναν συμμαθητή τους. Αν έκαναν κάποιον να χαμογελάσει. Ας τους εξηγήσουμε ότι η διαφορετικότητα δεν είναι ελάττωμα που πρέπει να διορθωθεί, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης.

Και όταν τα παιδιά μας κάνουν λάθη, ας τους δώσουμε την ευκαιρία να τα αναγνωρίσουν, να αναλάβουν την ευθύνη και να αλλάξουν συμπεριφορά. Γιατί δεν θέλουμε να μεγαλώσουμε παιδιά που απλώς φοβούνται την τιμωρία. Θέλουμε να μεγαλώσουμε παιδιά που καταλαβαίνουν γιατί δεν πρέπει να πληγώνουν.

Αυτό ακριβώς θέλησα να μεταφέρω και στους μαθητές μου. Δεν επιθυμούσα να τους αφήσω μόνο με το βάρος μιας επίπληξης. Ήθελα να τους δώσω την ευκαιρία να σκεφτούν, να αναγνωρίσουν το λάθος τους και να γίνουν καλύτεροι. Πιστεύω βαθιά ότι τα παιδιά μπορούν να αλλάξουν. Μπορούν να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση, να αναπτύξουν κοινωνική ευαισθησία και να κατανοήσουν ότι οι πράξεις τους επηρεάζουν τους ανθρώπους γύρω τους.

Μια ειλικρινής συγγνώμη έχει αξία. Αλλά η πραγματική συγγνώμη αποδεικνύεται με πράξεις. Με το να μη γελάσεις την επόμενη φορά. Με το να μη μιμηθείς. Με το να μη διακόψεις. Με το να σταθείς δίπλα σε εκείνον που κάποτε πλήγωσες. Αυτή είναι η ουσία της παιδαγωγικής παρέμβασης: όχι απλώς να σταματήσει μια συμπεριφορά για μία ημέρα, αλλά να αλλάξει ο τρόπος σκέψης που την προκάλεσε.

Στο τέλος του μηνύματός μου, ζήτησα από τους μαθητές μου να κάνουν μια υπόσχεση στον εαυτό τους. Να σκέφτονται πριν μιλήσουν. Να μη γελούν με τις δυσκολίες των άλλων. Να έχουν το θάρρος να λένε «σταμάτα» όταν κάποιος πληγώνεται. Να θυμούνται ότι όλοι είμαστε διαφορετικοί, αλλά όλοι αξίζουμε αγάπη και σεβασμό. Και πάνω απ' όλα, να μη γίνουν ποτέ η αιτία που ένα άλλο παιδί θα φοβηθεί να είναι ο εαυτός του.

Αντίθετα, να γίνουν η αιτία που θα χαμογελάσει. Που θα σηκώσει το χέρι του. Που θα τολμήσει να μιλήσει. Που θα πιστέψει λίγο περισσότερο στις δυνατότητές του.

Γιατί κάποτε οι μαθητές μας θα μεγαλώσουν. Ίσως ξεχάσουν έναν κανόνα γραμματικής, μια άσκηση, ένα διαγώνισμα ή έναν βαθμό. Ίσως ακόμη ξεχάσουν κάποια από τα μαθήματα που τους διδάξαμε. Όμως είναι πολύ πιθανό να θυμούνται για χρόνια τον τρόπο με τον οποίο τους κάναμε να αισθανθούν. Θα θυμούνται τον εκπαιδευτικό που τους πίστεψε, τον συμμαθητή που τους υπερασπίστηκε, τον άνθρωπο που τους έδωσε χρόνο όταν όλοι οι άλλοι βιάζονταν. Όπως μπορεί να θυμούνται και εκείνον που τους έκανε να αισθανθούν μικροί, ανεπαρκείς ή ανεπιθύμητοι.

Γι' αυτό, ως εκπαιδευτικός, ως Διευθύντρια Σπουδών και, πάνω απ' όλα, ως άνθρωπος, θεωρώ ότι έχουμε μια αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση: να δημιουργούμε σχολεία στα οποία κανένα παιδί δεν θα χρειάζεται να κρύβει τη φωνή του για να προστατεύσει την αξιοπρέπειά του. Σχολεία στα οποία η διαφορετικότητα δεν θα προκαλεί γέλιο, αλλά κατανόηση. Σχολεία στα οποία η καλοσύνη δεν θα θεωρείται αδυναμία, αλλά αξία. Σχολεία στα οποία τα παιδιά δεν θα μαθαίνουν μόνο να μιλούν σωστά, αλλά και να συμπεριφέρονται σωστά.

Η μεγαλύτερη επιτυχία ενός σχολείου δεν είναι μόνο οι άριστοι μαθητές που αποφοιτούν από αυτό. Είναι οι άνθρωποι που γίνονται αυτοί οι μαθητές μεγαλώνοντας. Είναι το παιδί που θα επιλέξει να υπερασπιστεί τον αδύναμο. Είναι ο έφηβος που θα αρνηθεί να συμμετάσχει σε μια πράξη εξευτελισμού. Είναι ο αυριανός ενήλικας που θα αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα με σεβασμό και όχι με προκατάληψη.

Το πρόσφατο αυτό περιστατικό στο σχολείο μου με στενοχώρησε, αλλά ταυτόχρονα μου υπενθύμισε κάτι πολύ ουσιαστικό: κάθε δύσκολη στιγμή μέσα σε μια σχολική κοινότητα μπορεί να αποτελέσει αφορμή για ένα σπουδαίο μάθημα ζωής. Αρκεί να μην την προσπεράσουμε. Αρκεί να έχουμε τη διάθεση και το θάρρος να μιλήσουμε στα παιδιά όχι μόνο για το τι είναι σωστό και τι λάθος, αλλά και για το πώς οι πράξεις μας επηρεάζουν την ψυχή ενός άλλου ανθρώπου.

Και αν έπρεπε να κρατήσουμε μόνο μία φράση από όσα συνέβησαν, θα ήταν αυτή:

«Δεν έχει σημασία πόσο γρήγορα μιλάει κάποιος. Σημασία έχει να μην του στερήσουμε ποτέ το δικαίωμα να ακουστεί».

Ας γίνουμε, λοιπόν, όλοι εμείς —εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές— η φωνή που θα ενθαρρύνει και όχι το γέλιο που θα πληγώνει. Ας δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον στο οποίο κανένα παιδί δεν θα φοβάται να εκφραστεί, να προσπαθήσει, να κάνει λάθος, να είναι διαφορετικό.

Γιατί κανένα παιδί δεν πρέπει να φοβάται να μιλήσει. Και κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι είναι λιγότερο σημαντικό επειδή είναι διαφορετικό.

Πριν διδάξουμε στα παιδιά μας πώς να μιλούν σωστά, ας τους διδάξουμε πώς να ακούν με την καρδιά τους.

Και ας θυμόμαστε πάντα ότι η παιδεία δεν αποτυπώνεται μόνο σε όσα γνωρίζουμε, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε στους άλλους.

Γιατί ο κόσμος δεν χρειάζεται περισσότερα παιδιά που κοροϊδεύουν. Χρειάζεται περισσότερα παιδιά που νοιάζονται.

Δέσποινα Γριβάκη
Ιδιοκτήτρια & Διευθύντρια Σπουδών
D. Grivaki Language Center

“What If You Were in Their Shoes?” – The Lesson No School Textbook Can Teach

Because before we teach children to speak foreign languages, we have a responsibility to teach them the language of respect, empathy, and humanity.

By Despoina Grivaki
Owner & Director of Studies, D. Grivaki Language Center

There are moments in our educational journey that remind us, in the most powerful way, why we chose to become educators. Moments that compel us to put aside our textbooks, syllabuses, examinations, and grades for a while and focus on something far more important: the human being growing and developing before our eyes.

I recently experienced such a moment at my school. An incident that deeply saddened me, made me reflect, and reminded me of the enormous responsibility we have towards the children whose families entrust them to our care every day.

One of our students, a child who experiences difficulties with the fluency of his speech, was mocked by some of his classmates during a lesson. The reason? The fact that he stutters. That sometimes he needs more time to complete a sentence. That words do not always come out of his mouth as easily as they do for others. And some children thought this was funny.

To me, however, there was absolutely nothing funny about it.

Because behind such laughter, there may be a fear that follows a child for years. The fear of raising his hand, answering a question, participating in a discussion, or expressing an opinion. Ultimately, the fear of being himself. And no child should grow up believing that his voice is something to be ashamed of.

I decided to intervene immediately. Not simply to reprimand the children or impose a consequence, but because I wanted them to truly understand what had happened. To think, to reflect, to feel. To put themselves, even for a few minutes, in another person's shoes. So I wrote a personal message to my students, beginning with a question:

“If tomorrow you were afraid to speak in class because someone might laugh at you, what would you want your classmates to do?”

I asked them to imagine knowing the answer to a question, having something wonderful to share, wanting to participate in the lesson, but struggling to express themselves. And just as they are trying, laughter breaks out. Not because they have said something funny, but because someone has decided to laugh at the way they speak. How would they feel? Would they dare to speak again? Or would they choose silence the next time?

And this raises a question that I believe should concern us all: How many children's voices have fallen silent, not because they had nothing to say, but because someone made them afraid to speak?

Stuttering is a difficulty affecting the fluency of speech. It is not an indication of lower intelligence, a lack of knowledge, or limited abilities. A child who stutters may have exceptional ideas, a vivid imagination, excellent understanding, and a great deal to contribute to the classroom. Sometimes, however, that child simply needs more time to express what is on their mind. And allowing that time is not a favour we are doing them. It is their right.

We do not need to finish their sentences, pressure them to speak faster, or treat them with pity. We need to listen with patience, understanding, and respect. We need to give them the space they deserve. We need to show them that what they have to say matters, regardless of how long it takes them to express it. Because the value of a person's thoughts is not measured by the speed at which they are spoken.

We often hear children say, “We were only joking,” “We didn't mean it,” or “It was just for fun.” Yet intention does not always erase the impact of an action. Something that seems like an insignificant moment to one child may become a deeply painful experience for another. Laughter that lasts only a few seconds can leave an emotional mark that takes much longer to fade.

Repeated mockery, imitation, offensive remarks, and social exclusion can constitute forms of school bullying. However, even an isolated incident should never be underestimated. Every time a child feels humiliated in front of classmates, their self-confidence may be shaken. And self-confidence is one of the most valuable gifts we can offer a young person.

A child who is afraid of being exposed cannot learn freely. A child who fears making mistakes finds it difficult to experiment, to try, and to discover their abilities. And a school where a student is afraid to speak cannot truly be considered a safe learning environment.

This is precisely why I believe that dealing with such incidents cannot be limited to a simple warning. What is needed is meaningful educational intervention, discussion, the cultivation of empathy, and a consistent reinforcement of the values that should define every school community.

In the message I addressed to my students, I wanted to explain that simply refusing to participate in mockery is not enough. They must also have the courage to stop it. Because when a child becomes a target, there are those who laugh, but there are also those who remain silent and watch. Children who may understand that something is wrong but hesitate to intervene because they are afraid of becoming the next target themselves.

I therefore want my students to understand that true strength does not lie in dominating others, making sarcastic remarks, or seeking acceptance from a group at any cost. True strength lies in having the courage to defend someone who is being treated unfairly. In being able to say, “Stop. It's not funny.” In having the kindness to say, “Take your time. We're listening.” In choosing to stand beside a classmate who feels alone.

You do not need to be the strongest student in the classroom to make a difference. Sometimes, all it takes is to be the one who does not laugh. The one who waits. The one who helps. The one who stands up for others. The one who makes another child feel that they belong.

After more than twenty years in education, I am convinced that the essence of our educational mission extends far beyond the transmission of knowledge. Throughout these years, I have watched students develop, earn qualifications, achieve their goals, and open new doors in their lives. And, of course, I feel proud of every single one of their achievements. Yet as the years go by, I realise more and more that our greatest success is not always reflected in a language certificate or an outstanding examination grade.

It is also reflected in the way a student treats another human being.

Teaching correct grammar, rich vocabulary, and excellent pronunciation is not enough. Preparing our students for examinations is not enough. We also have a responsibility to prepare them for life. To teach them to respect differences, recognise the feelings of others, and understand that every person carries their own story, their own struggles, and their own insecurities. To help them realise that kindness is not weakness but strength of character, and that empathy is not merely a beautiful word but a way of life.

The role of an educator is not to passively observe such incidents. It is to intervene, protect the child who has been hurt, establish clear boundaries, and help those who have behaved inappropriately understand the consequences of their actions. Without publicly humiliating anyone, without labelling or stigmatising any child, but also without allowing offensive behaviour to be dismissed as harmless fun.

The role of the family is equally important. I would therefore also like to address parents, because empathy is not cultivated exclusively within the classroom. Children observe far more than we imagine. They notice the way we speak about others, the way we comment on someone's appearance, difficulties, or individual characteristics. They notice whether we laugh at someone's expense, belittle others, or make sarcastic remarks. And very often, they reproduce these behaviours without fully understanding their impact.

So let us talk to our children about respect. Let us ask them not only what grade they received today, but also whether they helped someone. Whether they noticed a child sitting alone. Whether they stood up for a classmate. Whether they made someone smile. Let us explain that being different is not a flaw that needs to be corrected, but an inseparable part of being human.

And when our children make mistakes, let us give them the opportunity to recognise those mistakes, take responsibility, and change their behaviour. Because we do not want to raise children who simply fear punishment. We want to raise children who understand why they should never hurt others.

This is exactly what I wanted to communicate to my students. I did not want to leave them carrying only the weight of a reprimand. I wanted to give them the opportunity to reflect, acknowledge their mistake, and become better people. I firmly believe that children can change. They can develop empathy, become more socially aware, and understand that their actions affect the people around them.

A sincere apology has value. But a genuine apology is demonstrated through actions. By choosing not to laugh the next time. By refusing to imitate or interrupt. By standing beside someone you may once have hurt. This is the true purpose of educational intervention: not simply to stop a behaviour for a single day, but to change the way of thinking that caused it.

At the end of my message, I asked my students to make a promise to themselves. To think before they speak. Never to laugh at the difficulties of others. To have the courage to say “stop” when someone is being hurt. To remember that we are all different, but we all deserve love and respect. And, above all, never to become the reason another child is afraid to be themselves.

Instead, I asked them to become the reason that child smiles. The reason they raise their hand. The reason they dare to speak. The reason they believe a little more in their own abilities.

Because one day, our students will grow up. They may forget a grammar rule, an exercise, a test, or a grade. They may even forget some of the lessons we taught them. But they are very likely to remember for years how we made them feel. They will remember the teacher who believed in them, the classmate who defended them, the person who gave them time when everyone else was in a hurry. Just as they may remember the person who made them feel small, inadequate, or unwanted.

That is why, as an educator, as a Director of Studies, and, above all, as a human being, I believe we have a non-negotiable responsibility: to create schools where no child feels the need to hide their voice in order to protect their dignity. Schools where differences are met not with laughter, but with understanding. Schools where kindness is not regarded as weakness, but as a value. Schools where children learn not only to speak correctly, but also to behave respectfully.

A school's greatest achievement is not simply the outstanding students who graduate from it. It is the people those students become as they grow older. It is the child who chooses to defend someone vulnerable. It is the teenager who refuses to participate in an act of humiliation. It is the adult of tomorrow who approaches differences with respect rather than prejudice.

This recent incident at my school saddened me, but at the same time it reminded me of something profoundly important: every difficult moment within a school community can become an opportunity for a valuable life lesson. Provided that we do not simply overlook it. Provided that we have the willingness and the courage to speak to children not only about what is right and wrong, but also about how our actions affect another person's feelings and emotional well-being.

And if we were to remember just one sentence from everything that happened, it would be this:

“What matters is not how quickly someone speaks. What matters is that we never take away their right to be heard.”

Let us therefore become, all of us — educators, parents, and students — the voice that encourages rather than the laughter that hurts. Let us create an environment where no child is afraid to express themselves, to try, to make mistakes, or to be different.

Because no child should ever be afraid to speak. And no child should ever feel less important simply because they are different.

Before teaching our children how to speak correctly, let us teach them how to listen with their hearts.

And let us always remember that true education is reflected not only in what we know, but, above all, in the way we treat others.

Because the world does not need more children who mock others. It needs more children who care.

Despoina Grivaki
Owner & Director of Studies
D. Grivaki Language Center